چاقی و اضافه وزن در سنین نوجوانی یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های سلامت خانواده‌هاست. بسیاری از والدین تصور می‌کنند راه‌حل کاهش وزن نوجوانان تنها در شمارش کالری، حذف خوراکی‌های پرکالری و ورزش خلاصه می‌شود؛ اما تجربه نشان داده که اکثر نوجوانان پس از پایان دوره‌های رژیم لاغری، دوباره به وزن قبلی خود بازمی‌گردند.
یافته‌های یک مطالعه جدید که در نشریه معتبر JAMA Network Open منتشر شده، دلیل این شکست‌های مکرر را آشکار کرده است: «ریشه بسیاری از رفتارهای تغذیه‌ای نامناسب، نه در معده، بلکه در احساسات و روان نوجوانان نهفته است.»
ریزه‌خواری عصبی؛ پناه بردن به غذا برای فرار از تنش‌ها
سنین نوجوانی مرحله‌ای پرچالش از زندگی است که با نوسانات هورمونی شدید، فشارهای درسی، اضطراب‌های اجتماعی و جستجوی استقلال همراه است. در این دوره، زمانی که نوجوان مهارت کافی برای مدیریت احساسات پیچیده خود (مانند اضطراب، خشم، تنهایی یا بی‌حوصلگی) را نداشته باشد، به ساده‌ترین و سریع‌ترین منبع آرامش یعنی «غذا خوردن هیجانی» یا «ریزه‌خواری ناشی از استرس» روی می‌آورد.
هنگامی که رژیم‌های غذایی تنها بر رفتارهای فیزیکی تمرکز کنند، پس از پایان برنامه، اضطراب‌ها و تنش‌های روحی نوجوان دوباره او را به سمت پرخوری سوق می‌دهند.
یافته‌های مطالعه جدید JAMA چه می‌گویند؟
در این پژوهش که توسط محققان دانشگاه کالیفرنیا سن‌دیگو روی ۱۶۶ نوجوان مبتلا به اضافه وزن و والدین آن‌ها انجام شد، شرکت‌کنندگان به دو گروه تقسیم شدند:
- گروه اول: برنامه‌های استاندارد مدیریت وزن شامل آموزش تغذیه سالم، شمارش کالری، ورزش و پرهیز از میان‌وعده‌های ناسالم را دریافت کردند.
- گروه دوم: علاوه بر رژیم و ورزش، جلسات تخصصی برای شناخت، درک و مدیریت هیجانات و احساسات را پشت سر گذاشتند.
نتیجه چه بود؟
اگرچه در ۶ ماهه اول هر دو گروه کاهش وزن مشابهی را تجربه کردند، اما تفاوت شگفت‌انگیز یک سال پس از پایان دوره نمایان شد:
- در گروهی که تنها آموزش رژیم و ورزش دیده بودند، فقط ۴ درصد موفق به حفظ وزن کاهش‌یافته شدند.
- در مقابل، ۲۲ درصد از نوجوانانی که مهارت‌های تنظیم هیجان را یاد گرفته بودند، توانستند وزن ایده‌آل خود را به مدت یک سال تثبیت کنند.
پروفسور «کری بوتِل» (Kerri Boutelle)، سرپرست این تحقیق و متخصص اطفال و روانپزشکی، تأکید می‌کند: «کاهش وزن تنها بخشی از ماجراست؛ هدف اصلی باید توانمندسازی خانواده و نوجوان با مهارت‌هایی باشد که پس از پایان رژیم نیز برای آن‌ها پایدار و کاربردی باقی بماند.» آموزش تنظیم هیجانات باعث می‌شود زنجیره بین «احساسات منفی» و «غذا خوردن ناخودآگاه» شکسته شود.
نقش مراکز مشاوره و روانشناسی در اصلاح عادات غذایی نوجوانان
همان‌طور که نتایج این مطالعه نشان می‌دهد، آموزش کنترل هیجان به همان اندازه رژیم غذایی اهمیت دارد. مراجعه به یک مرکز مشاوره و روانشناسی تخصصی کودک و نوجوان مزایای زیر را به همراه دارد:
- شناسایی محرک‌های هیجانی: درمانگر به نوجوان کمک می‌کند تشخیص دهد چه زمانی واقعاً گرسنه است و چه زمانی به خاطر اضطراب، کلافگی یا غم به سمت یخچال می‌رود.
- آموزش راهکارهای مقابله‌ای جایگزین: یادگیری تکنیک‌های ذهن‌آگاهی (Mindfulness)، تنفس عمیق و روش‌های حل مسئله به جای پناه بردن به غذا.
- توانمندسازی والدین: روابط درون خانواده و نحوه واکنش والدین به هیجانات فرزندان، نقش مستقیمی در عادات تغذیه‌ای آن‌ها دارد. جلسات مشاوره خانواده به والدین یاد می‌دهد محیطی امن و بدون سرزنش برای نوجوان فراهم کنند.
چه زمانی باید به روانپزشک مراجعه کرد؟
گاهی پرخوری، ریزه‌خواری مکرر یا نوسانات شدید وزن، علامت یک اختلال روان‌شناختی عمیق‌تر مانند اختلال پرخوری دوره‌ای (Binge Eating Disorder)، افسردگی اساسی یا اختلالات اضطرابی فراگیر است.
در این شرایط، ارزیابی توسط یک روانپزشک متخصص ضرورت پیدا می‌کند. روانپزشک با بررسی دقیق وضعیت بیولوژیکی و روانی نوجوان، در صورت نیاز با تجویز دوره‌های درمانی مناسب یا مداخلات دارویی به تنظیم سروتونین و انتقال‌دهنده‌های عصبی مغز کمک کرده و مسیر تغییر رفتار و پایبندی به رژیم غذایی را هموار می‌سازد.
جمع‌بندی: سلامت پایدار با تلفیق سلامت جسم و روان
اگر به عنوان والدین نگران وزن و سلامت فرزند نوجوان خود هستید، به یاد داشته باشید که راه‌حل در اجبار، ترازوی مداوم یا رژیم‌های سخت‌گیرانه نیست. بهترین و پایدارترین راهکار، ایجاد یک مثلث حمایتی میان متخصص تغذیه، روانپزشک و مشاور روانشناسی است تا نوجوان یاد بگیرد با احساسات خود روبه‌رو شود، نه اینکه آن‌ها را با غذا خوردن سرکوب کند.
نیاز به راهنمایی تخصصی دارید؟
برای ارزیابی جامع رفتارهای تغذیه‌ای و دریافت مشاوره‌های تخصصی تنظیم هیجان، همین امروز با کارشناسان و متخصصان ما در مرکز مشاوره و خدمات روانپزشکی تماس حاصل فرمایید.
برای دریافت اطلاعات بیشتر در رابطه با مشاورین و روانشناسان درمانگاه خیریه قاسم بن الحسن(ع) از طریق تماس تلفنی با شماره ۳۳۰۶۷۶۰۰ اقدام بفرمایید. همچنین برای دریافت نوبت متخصص روانپزشک می توانید از این لینک اقدام کنید: https://nobat.hqclinic.ir/#doctors?specialty=10